Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kọkànlá ni gbogbo ọdún máa ń jẹ́ ÀgbáyéÌgbọ̀nsẹ̀Ọjọ́. Àjọ Ìgbọ̀nsẹ̀ Àgbáyé ń ṣe àwọn ìgbòkègbodò ní ọjọ́ yìí láti jẹ́ kí aráyé mọ̀ pé àwọn ènìyàn bílíọ̀nù méjì àti márùn-ún ló ṣì wà ní àgbáyé tí wọn kò ní ààbò ìmọ́tótó tó bófin mu. Ṣùgbọ́n fún àwọn tí wọ́n lè gbádùn àwọn ohun èlò ìgbọ̀nsẹ̀ òde òní, ǹjẹ́ a ti mọ orísun ìgbọ̀nsẹ̀ rí?
A kò mọ ẹni tí ó ṣe ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní àkọ́kọ́. Àwọn ará Scotland àti àwọn ará Giriki ìgbàanì sọ pé àwọn ni àwọn olùdásílẹ̀ àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n kò sí ẹ̀rí kankan. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 3000 ṣáájú Sànmánì Kristẹni ní àkókò Neolithic, ọkùnrin kan wà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Skara Brae ní ilẹ̀ Scotland. Ó kọ́ ilé pẹ̀lú òkúta ó sì ṣí ihò kan tí ó nà dé igun ilé náà. Àwọn òpìtàn gbàgbọ́ pé àwòrán yìí ni àmì àwọn ènìyàn ìjímìjí. Ìbẹ̀rẹ̀ láti yanjú ìṣòro ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ní nǹkan bí ọdún 1700 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ní Ààfin Knossos ní Crete, iṣẹ́ àti àwòrán ilé ìgbọ̀nsẹ̀ náà di mímọ̀ sí i. Àwọn páìpù amọ̀ ni a so mọ́ ètò ìpèsè omi. Omi ń ṣàn kiri nípasẹ̀ àwọn páìpù amọ̀, èyí tí ó lè da ilé ìgbọ̀nsẹ̀ náà nù. Ipa omi.
Ní ọdún 1880, Ọmọ-aládé Edward ti England (tí ó di Ọba Edward Kejì lẹ́yìn náà) gba Thomas Crapper, onímọ̀ ẹ̀rọ omi tí ó gbajúmọ̀ nígbà náà, láti kọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ààfin ọba. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n sọ pé Crapper ló ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun èlò tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ilé ìgbọ̀nsẹ̀, Crapper kì í ṣe olùdásílẹ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ òde òní gẹ́gẹ́ bí gbogbo ènìyàn ṣe rò. Òun ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó sọ ohun èlò ìgbọ̀nsẹ̀ rẹ̀ di mímọ̀ fún gbogbo ènìyàn ní ìrísí gbọ̀ngàn ìfihàn, kí àwọn ènìyàn lè máa tún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ṣe tàbí tí wọ́n bá nílò àwọn ohun èlò, wọn yóò máa ronú nípa rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Àkókò tí àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìmọ̀ ẹ̀rọ bẹ̀rẹ̀ sí í yọ́ ní ọ̀rúndún ogún ni: àwọn fáàfù omi, àwọn táńkì omi, àti àwọn ìwé ìgbọ̀nsẹ̀ (tí wọ́n ṣe ní ọdún 1890 tí wọ́n sì ń lò ó dáadáa títí di ọdún 1902). Àwọn ìṣẹ̀dá àti ìṣẹ̀dá wọ̀nyí lè dàbí ohun kékeré, ṣùgbọ́n wọ́n ti di ohun pàtàkì nísinsìnyí. Tí o bá ṣì rò bẹ́ẹ̀.ilé ìgbọ̀nsẹ̀ òde òníkò tíì yí padà púpọ̀, nígbà náà ẹ jẹ́ kí a wo: Ní ọdún 1994, Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gbé Òfin Ìlànà Agbára kalẹ̀, èyí tí ó béèrè fún àwọn ohun tí a kò lè ṣeile ìgbọ̀nsẹ̀ tí a fi omi wẹ̀láti fi omi wẹ̀ gálọ́ọ̀nù 1.6 nìkan ní àkókò kan, ìdajì ohun tí wọ́n ti lò tẹ́lẹ̀. Àwọn ènìyàn tako ìlànà náà nítorí pé ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ló dí, ṣùgbọ́n àwọn ilé ìwẹ̀mọ́ kò pẹ́ tí wọ́n fi ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ètò ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó dára jù. Àwọn ètò wọ̀nyí ni èyí tí ẹ ń lò lójoojúmọ́, tí a tún mọ̀ sí òde òní.ibi ìgbọ̀nsẹ̀àwọn ètò.
